PHẦN 2 | Sắc màu phong cách kiến trúc Đông Dương tại Việt Nam: Pha lẫn hòa quyện văn hóa và lịch sử
Sắc màu phong cách kiến trúc Đông Dương tại Việt Nam: Pha lẫn hòa quyện văn hóa và lịch sử
Việt Nam, một quốc gia thuộc khu vực Đông Dương, đã trải qua hành trình phát triển dài lâu và đầy biến đổi trong lịch sử của mình. Lịch sử Việt Nam có sự xuất hiện của 2 nền văn minh lớn Trung Quốc và Ấn Độ trong phong cách kiến trúc, văn hóa, tôn giáo. Vì vậy, phong cách Đông Dương hình thành đầu nhưng năm 1920 tại Việt Nam bị ảnh hưởng bởi phong cách của Trung Quốc, Ấn Độ, Pháp và văn hóa truyền thống bản địa. Chính bởi sự giao thoa văn hóa, sự tương tác và sự thích nghi với môi trường đã tạo ra một di sản kiến trúc độc đáo và phong phú tại đây. Trên từng dải đất, từ miền Bắc đến miền Nam, từng thành phố đều chứa đựng những câu chuyện về sự ảnh hưởng của các nền văn minh khác nhau.
Ấn Độ: Hương Vị Tôn Thờ trong Kiến Trúc Việt
Việt Nam, một đất nước với lịch sử phong phú và đa dạng, đã chứng kiến sự ảnh hưởng của nhiều nền văn minh khác nhau trong kiến trúc của mình. Trong đó, Ấn Độ đã góp phần tạo nên một phần quan trọng trong di sản kiến trúc độc đáo của Việt Nam. Đặc biệt, phong cách kiến trúc Ấn Độ đã làm nên một hương vị tôn thờ đậm nét trong các tòa tháp chùa và ngôi đền tại Việt Nam.
Tòa Tháp Chùa và Ngôi Đền: Sự Tôn Thờ Đậm Sâu
Ngay từ khi bước vào các khuôn viên tháp chùa hay ngôi đền, ta có thể cảm nhận được sự hiện diện mạnh mẽ của phong cách Ấn Độ. Những nét tương đồng trong hình khắc và chi tiết trang trí đã tạo nên một liên kết văn hóa sâu sắc giữa hai quốc gia. Cửa sổ được trang trí bởi những hoa văn tinh tế, màu sắc tươi sáng và những họa tiết hình học độc đáo – tất cả cùng hòa quyện tạo nên một không gian tôn thờ đầy ấn tượng.
Kiến trúc Đền Tháp Ấn Độ: Đền Tháp Hindu Giáo ở Champa
Ảnh Hưởng Từ Kỷ Nguyên Champa
Vào năm 1471, việc chinh phục Vương quốc Champa của vua Lê Thánh Tông đã đưa vào cuộc sống của người Việt sự ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa Ấn Độ. Champa, nơi văn hóa này từng tồn tại, đã để lại dấu ấn đặc biệt trên miền Trung Việt Nam. Nghệ thuật điêu khắc Champa với các phù điêu, tượng tròn và các yếu tố trang trí chạm khắc đã dần hòa quyện vào phong cách kiến trúc Đông Dương tại khu vực này.
Vật Liệu và Di Sản Kiến Trúc
Vật liệu trong kiến trúc ở miền Trung Việt Nam cũng phản ánh sự ảnh hưởng từ Ấn Độ. Sử dụng các vật liệu như gạch nung đỏ sẫm và đá kết hợp với vữa vôi và cát, tạo nên các tác phẩm kiến trúc độc đáo với vẻ đẹp tôn thờ đậm sâu.
Bảo tàng nghệ thuật điêu khắc Champa – Đà Nẵng. Công trình kiến trúc đặc trưng của sự kết hợp phong cách Champa và Đông Dương
Như vậy, sự ảnh hưởng từ phong cách kiến trúc Ấn Độ đã tạo nên một vẻ đẹp tôn thờ độc đáo và quý báu trong di sản kiến trúc của Việt Nam. Từ những tòa tháp chùa và ngôi đền, chúng ta có thể nhìn thấy tinh hoa của hai nền văn hóa hội tụ, tạo nên một hương vị độc đáo cho kiến trúc Việt Nam.
Trung Quốc: Kết Hợp Lịch Sử và Văn Hóa
Phong cách kiến trúc Trung Quốc đã để lại dấu ấn mạnh mẽ không thể phai trong di sản kiến trúc Việt Nam. Những cổng thành, chùa chiền, và đình làng mang đậm nét Trung Quốc, với lồng ngọc và cánh cửa uốn lượn, đã tạo nên một không gian độc đáo hòa quyện giữa lịch sử và văn hóa của cả hai quốc gia. Thời kỳ Trung Quốc đô hộ kéo dài 1000 năm đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến Việt Nam, từ ngôn ngữ đến văn hóa và kiến trúc. Phong cách Đông Dương cũng không tránh khỏi sự tác động từ Trung Quốc ở cả ba vùng miền.
Hội Quán Quảng Đông – Công trình đặc sắc tại phố cổ Hội An
Mái Ngói: Đặc Trưng Kiến Trúc Gắn Liền Với Trung Quốc
Mái ngói là một đặc điểm kiến trúc chung và nổi bật trong phong cách kiến trúc Việt Nam. Tuy nhiên, sự ảnh hưởng từ Trung Quốc đã làm cho mái ngói tương đồng và chi phối nhiều. Điều này thể hiện rõ nhất trong các hệ mái của một số đình chùa tại Việt Nam. Các công trình phong cách Đông Dương đã lấy hình ảnh hệ mái từ các đình chúa lớn tại Việt Nam như Văn Miếu Quốc Tử Giám và Chùa Một Cột, đưa vào các công trình xây dựng.
Văn miếu Quốc Tử Giám
Những mái ngói ở các đình chùa bị ảnh hưởng từ Trung Hoa, được sử dụng vào phong cách kiến trúc Đông Dương
Đặc Điểm Cụ Thể Của Kiến Trúc Việt Nam
- Màu Sắc và Vật Liệu: Màu sắc chủ yếu trong kiến trúc Việt Nam thể hiện sự ảnh hưởng từ Trung Quốc với màu đỏ son và vàng nâu. Vật liệu như ngói mũi hài (vảy rồng), ngói âm dương, ngói lưu ly, và ngói ống cũng mang dấu ấn của phong cách Trung Quốc.
Mái ngói âm dương
- Cấu Trúc: Cấu trúc kiến trúc thể hiện những đặc điểm chung như dốc mái thẳng và hếch lên ở góc mái. Đỉnh mái thường có những bờ nóc và chạm trổ, cùng với đỡ mái bằng kẻ (bảy) theo nguyên tắc đòn bảy. Cột to và phình ở giữa thân dưới cũng thể hiện sự tương đồng với cấu trúc Trung Quốc.
- Trang Trí: Trang trí kiến trúc phản ánh tinh thần ngôi nhà, yếu tố tâm linh và quan niệm dân gian. Điêu khắc và chạm trổ đơn giản với các hình ảnh con giống, lạc long thủy quái, đấu đao, và tứ linh cũng thể hiện sự ảnh hưởng từ Trung Quốc.
- Con Tiện: Con tiện, những đường nét uốn lượn, thường được sử dụng làm trang trí ở các cửa, lan can và hành lang trong phong cách Đông Dương. Sự ảnh hưởng từ Trung Quốc đã khiến một số công trình kiến trúc cổ ở Việt Nam sử dụng con tiện, thể hiện sự hòa quyện giữa hai phong cách.
Con tiện sử dụng ở những cánh cửa và Con tiện thay cho lam gỗ trang trí trong phong cách truyền thống Việt Nam mang ảnh hưởng từ Trung Quốc
Như vậy, phong cách kiến trúc Trung Quốc đã tạo nên một tương tác độc đáo trong kiến trúc Việt Nam. Sự kết hợp giữa lịch sử và văn hóa trong những cổng thành, chùa chiền và đình làng đã tạo ra một không gian thăng hoa, thể hiện lòng kính trọng và hòa quyện giữa hai quốc gia.
Pháp: Phong Cách Thượng Lưu trong Bối Cảnh Đô Hộ và Ảnh Hưởng Kiến Trúc
Thời kỳ thực dân đã đem đến một sự ảnh hưởng mạnh mẽ từ phong cách kiến trúc Pháp vào không gian đô thị của Việt Nam. Những biệt thự, nhà ga, nhà thờ được xây dựng theo phong cách châu Âu đã tạo nên một di sản kiến trúc đa dạng, đồng thời thể hiện sự đa chiều và giao thoa văn hóa giữa hai quốc gia.
Phong Cách Kiến Trúc Tiền Thực Dân
Phong cách kiến trúc Tiền thực dân đã hình thành tại những khu Nhượng địa ở Hà Nội, như phố Tràng Tiền, Tràng Thi, Điện Biên Phủ và xung quanh Hồ Hoàn Kiếm. Những khu nhà làm việc cho binh lính Pháp đã được xây dựng với những không gian chức năng cần thiết, phù hợp với khí hậu nhiệt đới của Việt Nam. Phong cách này mang tính công năng duy lý, ít chú trọng về mặt thẩm mỹ, thể hiện sự đại diện cho kiến trúc Pháp thời kỳ đầu tại Việt Nam. Các đặc điểm kiến trúc của phong cách này bao gồm:
- Kiến trúc
- Mặt bằng hình chữ nhật đơn giản.
- Hành lang rộng bao quanh không gian chính.
- Nhà thường có 2 tầng (1-3 tầng), sàn tầng hai sử dụng dầm đỡ thép hình cuốn gạch ở trên.
- Yếu tố trang trí
- Mái dốc thường lợp ngói hoặc tôn.
- Mặt tiền thường trang trí bằng tường chắn mái xây gạch, hàng con tiện, đắp xi măng hình hoa lá.
- Hành lang tạo thành vòm cuốn hình cung, bán cầu có khóa vòm.
Nhà hát lớn Hà Nội và Phố Tràng Tiền
Trụ sở Công an quận Hoàn Kiếm
Phong Cách Kiến Trúc Tân Cổ Điển
Phong cách kiến trúc Tân cổ điển là phong cách chủ đạo của các công trình công cộng tại Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc. Phong cách này không chỉ đơn thuần là phong cách Tân cổ điển Pháp, mà còn mang nhiều màu sắc của chủ nghĩa Triết chung. Các đặc điểm kiến trúc của phong cách này bao gồm:
- Kiến trúc:
- Bố cục đối xứng nghiêm ngặt.
- Cấu trúc hình học và tỷ lệ vẫn được tuân thủ các thức cổ điển.
- Yếu tố trang trí
- Mái dốc thường lợp ngói Tây hoặc ngói đá.
- Hình thức trang trí phong phú sử dụng các thức cột, chi tiết La Mã, Phục hung, Baroque.
Phủ toàn quyền Đông Dương và Công trình dinh Thống Sứ Bắc Kỳ
Ga Hàng Cỏ Hà Nội – Nhà ga cổ mang dấu ấn lịch sử độc đáo
Phong Cách Kiến Trúc Địa Phương Pháp
Những năm 1900, người Pháp đến Hà Nội sinh sống và đã để lại dấu ấn trong kiến trúc của thành phố. Phong cách địa phương Pháp ở Hà Nội không giống hoàn toàn phong cách ở chính quốc, mà mang nhiều tính công năng, thực dụng và đã bỏ đi nhiều hình thức trang trí nguyên gốc. Các đặc điểm kiến trúc của phong cách này bao gồm:
- Kiến trúc
- Nhà 2-3 tầng.
- Mái dốc lợp ngói.
- Yếu tố trang trí
- Hệ console đỡ mái bằng gỗ mảnh hình tam giác được khắc triện.
- Họa tiết trang trí không nhiều nhưng tinh tế.
Trường Trung học Albert Sarraut ở Hà Nội đầu thế kỷ 20 và Trường Trung học Protectorat
Trụ sở Bộ Tư Pháp
Phong Cách Kiến Trúc Art Deco
Trong giai đoạn từ 1920 đến 1930, phong cách kiến trúc Art Deco đã phát triển và được áp dụng rộng rãi trong nhiều công trình tại Hà Nội. Phong cách này mang tính hiện đại, giản dị, và thực dụng, và thường kết hợp các họa tiết trang trí bằng thép uốn hoặc đắp nổi bằng xi măng. Họa tiết trang trí thạch cao thường được sử dụng với đường nét mềm mại.
Chi nhánh Ngân hàng Đông Dương và Trụ sở chính Ngân hàng Đông Dương
Nhà in IDEO
Như vậy, sự ảnh hưởng của phong cách kiến trúc Pháp đã tạo ra một phần quan trọng trong di sản kiến trúc của Việt Nam trong thời kỳ thực dân, đồng thời thể hiện sự kết hợp đa dạng và độc đáo giữa văn hóa Pháp và Việt Nam.
Nguồn tham khảo: nhiều tác giả.
